Tính tự chủ ở trẻ em: Bí quyết giúp con tự lập và vượt thử thách

Khi trẻ lớn lên, não của chúng không ngừng phát triển, tiếp nhận các thông tin giống như một miếng bọt biển. Tuy nhiên, khác với người lớn, trẻ vốn đã thiếu một số khả năng về tinh thần và thể chất, do đó chúng chưa thể tự lập. Việc phát triển tính tự chủ mang lại nhiều lợi ích cho trẻ, bao gồm cả việc giúp trẻ tự tin hơn để thực hiện và vượt qua những thử thách trong cuộc sống. Điều này mang lại ý nghĩa cho cuộc sống hàng ngày của chúng và khuyến khích trẻ sống trọn vẹn hơn!

“Tính tự chủ” ở trẻ có nghĩa là gì?

Tính tự chủ ở trẻ em là khả năng hành động theo ý muốn, thực hiện các công việc một cách độc lập mà không cần sự hỗ trợ liên tục từ người lớn. Đây là nền tảng giúp trẻ tự lập, tự tin và trưởng thành dần theo từng giai đoạn.

Phát triển tính tự chủ giúp trẻ xây dựng nền tảng vững chắc cho sự độc lập và tự tin trong cuộc sống. Khi trẻ học cách tự làm và đưa ra quyết định, các kỹ năng và phẩm chất quan trọng được hình thành, bao gồm:

• Tự tin và độc lập: Trẻ dần biết tự hoàn thành các việc hàng ngày, từ mặc quần áo đến tự sắp xếp đồ dùng, giúp trẻ cảm thấy tự lực và tin vào khả năng của bản thân.

• Lòng tự trọng: Qua việc đối mặt và vượt qua thử thách, trẻ học cách đánh giá bản thân, tăng sự tự tôn và khuyến khích tinh thần kiên trì.

• Khả năng giải quyết vấn đề: Tính tự chủ giúp trẻ học cách đưa ra lựa chọn và xử lý tình huống, từ việc đơn giản đến các quyết định phức tạp hơn theo từng độ tuổi.

• Hiểu giá trị xã hội: Trẻ nhận biết các chuẩn mực và nguyên tắc trong gia đình và xã hội, từ đó hình thành hành vi và thái độ phù hợp.

Lưu ý: Việc khuyến khích trẻ phát triển tính tự chủ cần kết hợp sự hướng dẫn nhẹ nhàng từ người lớn, cho phép trẻ thử và mắc lỗi để học hỏi.

Trẻ sơ sinh (0‑1 tuổi): Khởi đầu tính tự chủ

Ở giai đoạn sơ sinh, trẻ chưa có khả năng thực hiện nhiều việc để đáp ứng nhu cầu và đưa ra quyết định. Tuy nhiên, chúng ta có thể khuyến khích trẻ “tham gia” vào các hoạt động đơn giản:

• Đứng yên khi thay tã.

• Quan sát đồ chơi và môi trường xung quanh.

Việc này giúp trẻ làm quen với tính tự chủ từ những hành động nhỏ, đồng thời bắt đầu nhận thức về bản thân và môi trường xung quanh.

Trẻ nhỏ (1‑3 tuổi): Phát triển kỹ năng tự lập cơ bản

Ở độ tuổi này, tính tự chủ được thể hiện qua khả năng tự đáp ứng nhu cầu cá nhân, bao gồm:

• Tự chăm sóc bản thân: ăn uống, tắm rửa, mặc quần áo.

• Tham gia vào các hoạt động hàng ngày: cất đồ chơi, dọn dẹp không gian chơi.

• Phát triển kỹ năng tâm lý: biết chơi một mình, thậm chí ngủ một mình.

Giai đoạn 18‑36 tháng là mấu chốt để hình thành tính tự chủ và lòng tự trọng. Trẻ bắt đầu muốn làm mọi việc một cách độc lập nhưng thường vụng về, mất nhiều thời gian, và mắc lỗi (ví dụ đi giày trái). Đây là cơ hội để người lớn:

• Động viên và công nhận nỗ lực của trẻ.

• Khích lệ trẻ đương đầu với nỗi sợ, ví dụ: thay vì “Cẩn thận, con sẽ ngã!”, hãy nói “Hãy đi đi, nhưng chú ý sàn nhà trơn.”

• Làm mẫu trước khi trẻ thực hiện việc gì một mình, theo lời Maria Montessori: “Hãy giúp tôi làm một mình.”

Những hành động này giúp trẻ phát triển lòng tự trọng, sự kiên trì và cảm giác tự tin khi hoàn thành nhiệm vụ.

Trẻ trước khi đi học (3‑6 tuổi): Nâng cao tính tự chủ

Ở độ tuổi trước khi đi học, trẻ đã có khả năng đưa ra các lựa chọn độc lập:

• Chọn trang phục: “Áo đỏ hay áo xanh?”

• Thử các việc phức tạp hơn: tự đi giày, xếp đồ dùng, tham gia công việc nhỏ trong lớp học.

• Khám phá những hoạt động mới chưa từng làm trước đây.

Người lớn cần đồng hành, hướng dẫn nhẹ nhàng và công nhận nỗ lực của trẻ. Điều này giúp trẻ hình thành tính tự chủ toàn diện, khả năng ra quyết định, và tinh thần dám thử thách bản thân.

Khuyến khích tính tự chủ ở trẻ không phải ép buộc, mà là tạo cơ hội để trẻ tự làm và học hỏi. Một số cách giúp trẻ phát triển tự lập hiệu quả:

• Bắt đầu từ những việc nhỏ: Cho trẻ tự đi giày, mặc quần áo, cất đồ chơi. Những việc nhỏ giúp trẻ hình thành thói quen tự lập.

• Khuyến khích trẻ thử thách: Thay vì làm hộ trẻ, hãy để trẻ tự hoàn thành nhiệm vụ, kể cả khi trẻ mắc lỗi. Đây là cơ hội để trẻ học cách đối mặt với thất bại.

• Hướng dẫn và làm mẫu: Trẻ học tốt nhất khi người lớn làm mẫu trước, sau đó để trẻ thử làm một mình.

• Công nhận nỗ lực: Khen ngợi và động viên khi trẻ cố gắng, không chỉ khi trẻ thành công.

• Đưa ra lựa chọn phù hợp: Cho trẻ cơ hội đưa ra quyết định đơn giản, ví dụ chọn trang phục hoặc trò chơi, giúp trẻ học cách lựa chọn và chịu trách nhiệm.

• Giải thích mục đích của việc làm: Trẻ sẽ hiểu lý do tại sao cần thực hiện một hành động, từ đó nâng cao nhận thức và tính tự chủ.

Khi áp dụng liên tục và kiên nhẫn, trẻ sẽ dần phát triển tính tự chủ, tự tin thử sức và độc lập hơn trong cuộc sống hàng ngày.

Tại Trường quốc tế Pháp La Petite École Hồ Chí Minh, trẻ từ 1 đến 11 tuổi được hỗ trợ phát triển tính tự chủ và kỹ năng tự lập thông qua các hoạt động hàng ngày trong lớp học. Trẻ được khuyến khích từ lúc đến trường đến khi kết thúc ngày học, giúp hình thành thói quen độc lập và tự tin.

1. Hoạt động buổi sáng: Bắt đầu ngày học

• Trẻ tự cất ba lô, chai nước, hộp đồ ăn nhẹ và áo khoác vào các giỏ có nhãn dán hình ảnh.

• Việc này giúp trẻ học cách quản lý đồ dùng cá nhân và hình thành thói quen tự lập ngay từ sáng sớm.

2. Hỗ trợ từ trợ giảng và giáo viên

• Các trợ giảng và giáo viên hướng dẫn, làm mẫu trước khi để trẻ tự thực hiện.

• Trẻ được khích lệ dần dần thực hiện mọi việc một mình, từ đó phát triển thói quen tự lập và tự tin trong các hoạt động hàng ngày.

3. Công việc lớp học hàng ngày

• Trẻ học cách giữ khu vui chơi sạch sẽ và ngăn nắp thông qua các nhiệm vụ luân phiên.

• Giáo viên hướng dẫn bằng lời và hành động, trẻ bắt chước và thực hiện theo một cách tự nhiên.

• Với những trẻ chưa thực hiện được, giáo viên sẽ tạo trò chơi hoặc nhiệm vụ thay thế để khuyến khích trẻ tham gia.

4. Thói quen cá nhân và tự chăm sóc

• Trước và sau bữa ăn, cũng như trong giờ đi vệ sinh, trẻ được hướng dẫn rửa tay đúng cách, giúp hình thành thói quen vệ sinh cá nhân.

• Các bồn rửa và dụng cụ được thiết kế vừa tầm với trẻ để trẻ dễ dàng thực hiện.

• Khi chuẩn bị ra về, trẻ được tự đi giày và sắp xếp đồ đạc, rèn luyện khả năng tự lập và tính tự chủ trong đời sống hàng ngày.

Lưu ý quan trọng

• Cho phép trẻ mắc lỗi và học từ trải nghiệm.

• Không đặt kỳ vọng quá cao hay mong trẻ thành công ngay từ lần đầu.

• Đảm bảo mọi việc và lựa chọn phù hợp với độ tuổi và khả năng của trẻ.

• Hỗ trợ trẻ bằng cách công nhận và tôn trọng nỗ lực của trẻ.

• Giải thích mục đích của từng hoạt động để trẻ hiểu lý do và ý nghĩa của việc làm.

Với sự hỗ trợ và hướng dẫn phù hợp, trẻ sẽ hình thành tính tự chủ, tự tin thử sức, và phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống hàng ngày.

Phát triển tính tự chủ ở trẻ là hành trình dài nhưng vô cùng quan trọng, giúp trẻ trở nên tự tin, độc lập và sẵn sàng đối mặt với thử thách trong cuộc sống hàng ngày. Tại Trường quốc tế Pháp La Petite ecole Hồ Chí Minh, trẻ được hỗ trợ từng bước, từ những việc nhỏ nhất đến các hoạt động phức tạp hơn, giúp hình thành thói quen tự lập một cách tự nhiên và vui vẻ.

Khám phá các chương trình học tại La Petite ecole Hồ Chí Minh để đồng hành cùng con bạn trên hành trình phát triển toàn diện, từ kỹ năng tự lập, lòng tự trọng đến khả năng ra quyết định và tự tin trong cuộc sống.

• Điện thoại: 028 3519 1521
• Email: contact@lpehochiminh.com
• Địa chỉ: 172 – 180 Nguyễn Văn Hưởng, Phường An Khánh, Thành phố Hồ Chí Minh

Nguồn:

• Nhóm chăm sóc tại nhà dành cho Trẻ em
• Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh
• GoodTherapy®