7 Cách Rèn Luyện Khả Năng Tập Trung Cho Trẻ Trong Học Tập Và Cuộc Sống

• Khả năng tập trung là một kỹ năng phát triển theo độ tuổi và luyện tập, không phải điều trẻ tự nhiên có hay không có
• Thời gian chú ý tăng dần theo tuổi: khoảng 5 đến 10 phút ở trẻ 2–4 tuổi, và 20 đến 30 phút ở trẻ 8–12 tuổi
• Một không gian yên tĩnh, làm một việc tại một thời điểm, chia nhỏ nhiệm vụ, vận động và thói quen là những cách hiệu quả nhất
• Nguyên nhân thường gặp khiến trẻ khó tập trung gồm mệt, đói, quá tải giác quan, căng thẳng và xem màn hình quá nhiều
• Hãy chọn hoạt động phù hợp với thời gian chú ý và sở thích của trẻ, và dùng những quãng nghỉ ngắn để duy trì sự tập trung

Tập trung là khả năng trẻ hướng sự chú ý vào một nhiệm vụ và duy trì nó theo thời gian, đồng thời kiểm soát những yếu tố gây phân tâm. Chú ý là khái niệm rộng hơn, việc trẻ nhận biết âm thanh, hình ảnh và thông tin xung quanh, còn tập trung là sự hướng chú ý một cách chủ động, có chủ đích vào một việc cụ thể, chẳng hạn như hoàn thành một trò ghép hình hay lắng nghe một câu chuyện.

Với trẻ nhỏ, tập trung không có nghĩa là ngồi yên trong thời gian dài. Đó là việc học cách duy trì sự hứng thú, lắng nghe, phản hồi và hoàn thành những nhiệm vụ nhỏ, với thời gian chú ý dài dần lên khi não bộ phát triển.

Khả năng tập trung là yếu tố quan trọng giúp trẻ em phát triển tư duy và học tập hiệu quả. Rèn luyện sự tập trung cho trẻ không chỉ giúp cải thiện khả năng ghi nhớ mà còn tăng cường khả năng tư duy logic, giải quyết vấn đề và giao tiếp xã hội. 

Để rèn luyện khả năng tập trung cho trẻ hiệu quả, việc hiểu rõ sự thay đổi về mức độ tập trung của trẻ theo từng độ tuổi là vô cùng quan trọng.

• Trẻ từ 2-4 tuổi: Khả năng tập trung còn hạn chế, thường chỉ kéo dài từ 5-10 phút. Trẻ dễ bị phân tâm và khó duy trì sự chú ý lâu dài.
• Trẻ từ 5-7 tuổi: Thời gian tập trung dần dài hơn, trung bình từ 10-15 phút, trẻ bắt đầu có thể hoàn thành các nhiệm vụ đơn giản mà không bị xao nhãng.
• Trẻ từ 8-12 tuổi: Trẻ có thể duy trì sự tập trung từ 20-30 phút, đặc biệt khi tham gia vào các hoạt động yêu thích hoặc học tập có sự tương tác cao.
• Trẻ vị thành niên: Khả năng tập trung đã ổn định, trẻ có thể quản lý thời gian và lên kế hoạch học tập hiệu quả hơn.

Trước khi rèn tập trung, hiểu điều gì cản trở trẻ sẽ giúp ích. Một đứa trẻ có vẻ không thể tập trung thường đang phản ứng với điều gì đó trong cơ thể hoặc môi trường, chứ không đơn thuần là không chịu cố gắng. Những nguyên nhân thường gặp gồm:

• Mệt hoặc thiếu ngủ, khiến trẻ khó tỉnh táo và duy trì hứng thú
• Đói hoặc chế độ ăn thiếu cân bằng, dễ gây tụt năng lượng và bồn chồn
• Quá tải giác quan từ màn hình, tiếng ồn hoặc không gian bừa bộn, làm các giác quan bị choáng ngợp
• Căng thẳng hoặc cảm xúc mạnh, vì rất khó tập trung khi trẻ lo lắng hay buồn bực
• Thiếu thói quen sinh hoạt, khiến trẻ khó ổn định và chuyển giữa các nhiệm vụ
• Một nhiệm vụ quá dài hoặc quá khó so với giai đoạn hiện tại của trẻ

Vì cảm xúc và sự chú ý gắn bó chặt chẽ với nhau, việc hỗ trợ kiểm soát cảm xúc thường cũng giúp cải thiện khả năng tập trung. Một đứa trẻ bình tĩnh, ổn định sẽ tập trung dễ dàng hơn nhiều.

Trẻ thiếu tập trung thường có những biểu hiện rõ rệt trong các hoạt động hàng ngày. Các dấu hiệu phổ biến bao gồm:

• Không chú ý trong các cuộc trò chuyện: Trẻ dễ dàng bị phân tâm và không thể duy trì sự lắng nghe trong các cuộc đối thoại.
• Dễ bị xao nhãng: Môi trường xung quanh hoặc các yếu tố không liên quan sẽ dễ làm trẻ mất tập trung.
• Khó hoàn thành bài tập: Trẻ gặp khó khăn trong việc hoàn thành bài tập học, thường xuyên bỏ dở công việc giữa chừng.
• Mất thời gian bắt đầu công việc: Trẻ trì hoãn hoặc gặp khó khăn khi bắt tay vào công việc, thiếu khả năng tập trung vào nhiệm vụ.
• Khó duy trì sự chú ý lâu dài: Trẻ không thể duy trì sự tập trung trong các hoạt động đòi hỏi tư duy hoặc kiên nhẫn.

Việc rèn luyện khả năng tập trung cho trẻ mầm non và lớn hơn nữa là một quá trình cần sự kiên nhẫn và phương pháp phù hợp. Khả năng tập trung của trẻ có thể được cải thiện thông qua nhiều cách thức khác nhau. Dưới đây là các phương pháp giúp rèn luyện sự tập trung cho trẻ một cách hiệu quả.

1. Tạo môi trường học tập lý tưởng

Môi trường học tập là yếu tố quan trọng trong việc rèn luyện khả năng tập trung của trẻ. Khi trẻ được học trong một không gian yên tĩnh, sạch sẽ và không có sự phân tâm, khả năng tập trung sẽ tăng lên đáng kể.

• Không gian yên tĩnh: Trẻ cần một không gian học tập không có sự xao lãng từ tiếng ồn hay những yếu tố bên ngoài. Hãy chắc chắn rằng khu vực học tập của trẻ tránh xa các thiết bị điện tử và các yếu tố gây phân tâm khác.

• Ánh sáng tự nhiên: Ánh sáng tự nhiên có tác dụng kích thích sự tập trung. Việc học dưới ánh sáng tự nhiên giúp trẻ cảm thấy thoải mái, giảm mỏi mắt và nâng cao khả năng tập trung trong thời gian dài.

• Loại bỏ các yếu tố gây phân tâm: Hãy đảm bảo rằng không gian học tập chỉ chứa các vật dụng cần thiết. Việc loại bỏ các đồ chơi hay các thiết bị điện tử sẽ giúp trẻ không bị phân tâm và dễ dàng tập trung hơn vào nhiệm vụ học tập.

2. Rèn luyện thói quen làm một việc tại một thời điểm

Một trong những yếu tố quan trọng giúp trẻ cải thiện khả năng tập trung là rèn luyện thói quen làm một việc tại một thời điểm. Trẻ em thường dễ bị phân tâm khi phải làm nhiều việc cùng lúc, và việc đa nhiệm thực sự có thể làm giảm hiệu quả công việc.

• Tập trung vào một nhiệm vụ duy nhất: Hãy khuyến khích trẻ hoàn thành một nhiệm vụ trước khi chuyển sang nhiệm vụ khác. Việc làm này giúp trẻ không bị phân tâm và có thể tập trung hoàn toàn vào công việc đang thực hiện.
• Tránh đa nhiệm: Việc yêu cầu trẻ làm nhiều việc cùng lúc, chẳng hạn như vừa học vừa chơi, sẽ khiến trẻ dễ dàng mất tập trung. Hãy tạo thói quen cho trẻ chỉ làm một việc duy nhất và tập trung hoàn toàn vào việc đó.

3. Lập danh sách và chia nhỏ công việc

Một trong những cách hiệu quả để rèn luyện khả năng tập trung cho trẻ là giúp trẻ học cách lập danh sách công việc và chia nhỏ nhiệm vụ.

• Lập danh sách công việc: Việc giúp trẻ lập danh sách những việc cần làm sẽ giúp trẻ cảm thấy có mục tiêu rõ ràng, từ đó dễ dàng tập trung hơn vào từng nhiệm vụ. Cả trong học tập lẫn sinh hoạt hàng ngày, việc ghi lại danh sách công việc giúp trẻ có cái nhìn rõ ràng về những gì mình cần làm.
• Chia nhỏ nhiệm vụ: Đôi khi, những nhiệm vụ quá lớn có thể khiến trẻ cảm thấy choáng ngợp và mất tập trung. Hãy chia nhỏ nhiệm vụ thành các bước đơn giản và dễ thực hiện. Ví dụ, thay vì yêu cầu trẻ làm hết bài tập trong một lần, hãy chia bài tập thành các phần nhỏ, mỗi phần chỉ kéo dài khoảng 10-15 phút.

4. Khuyến khích hoạt động thể chất

Hoạt động thể chất có tác dụng không chỉ đối với sức khỏe mà còn giúp trẻ cải thiện khả năng tập trung. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những hoạt động thể dục thể thao giúp tăng cường lưu thông máu lên não, từ đó nâng cao sự tập trung và năng suất học tập.

• Trò chơi vận động: Các trò chơi như nhảy dây, đuổi bắt, hoặc đá bóng không chỉ giúp trẻ giải trí mà còn tăng cường sự tập trung. Những hoạt động này yêu cầu trẻ phải chú ý đến từng bước di chuyển, giúp rèn luyện khả năng tập trung.
• Bài tập thể dục: Các bài tập thể dục như yoga, các bài tập thở cũng rất hữu ích trong việc cải thiện sự tập trung của trẻ. Những bài tập này giúp trẻ thư giãn và giảm căng thẳng, từ đó tạo điều kiện cho khả năng tập trung được nâng cao.

5. Rèn luyện khả năng tập trung thông qua trò chơi

Trò chơi là phương pháp hiệu quả để giúp trẻ rèn luyện khả năng tập trung một cách tự nhiên và thú vị. Những trò chơi không chỉ giúp trẻ phát triển các kỹ năng nhận thức mà còn kích thích sự chú ý và khả năng tập trung.

Sau đây là một số trò chơi gợi ý:

• Bài tập bắt chước động tác: Các trò chơi như bắt chước động tác (bắt chước quả bóng,động vật, máy bay) là một cách tuyệt vời để giúp trẻ cải thiện sự tập trung. Trẻ sẽ phải tập trung vào từng động tác và sao chép chính xác, qua đó rèn luyện khả năng quan sát và chú ý.
• Trò chơi mê cung: Trò chơi mê cung giúp trẻ phát triển khả năng tư duy và rèn luyện sự tập trung. Khi chơi mê cung, trẻ sẽ phải tìm cách vượt qua các thử thách, từ đó cải thiện khả năng tập trung và giải quyết vấn đề.
• Trò chơi xâu chuỗi: Trò chơi này giúp trẻ phát triển kỹ năng phối hợp tay mắt và rèn luyện sự kiên nhẫn. Trẻ sẽ phải tập trung vào việc xâu chuỗi từng mảnh để hoàn thành trò chơi, qua đó giúp trẻ tăng cường sự tập trung trong quá trình học tập.

>> Đọc thêm: Phương pháp giáo dục học mà chơi, chơi mà học

6. Tối ưu thời gian tập trung theo từng độ tuổi

Hiểu và điều chỉnh khoảng thời gian tập trung theo từng giai đoạn phát triển của trẻ là chìa khóa để nuôi dưỡng khả năng tập trung. Những thói quen phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp trẻ duy trì sự hứng thú và tiếp thu thông tin hiệu quả hơn.

Trẻ mầm non thường có khoảng thời gian tập trung ngắn hơn, từ 10 đến 20 phút, và cần nghỉ giải lao thường xuyên để duy trì sự tập trung. Khi trẻ lớn hơn, khả năng tập trung có thể kéo dài khoảng 30 phút, nhưng việc nghỉ ngắn sau mỗi 20-30 phút sẽ giúp duy trì sự chú ý tốt hơn. Việc điều chỉnh thói quen tập trung phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ không chỉ cải thiện khả năng tập trung mà còn hỗ trợ sự phát triển toàn diện của trẻ.

7. Cha mẹ đồng hành cùng trẻ

Cha mẹ đóng vai trò rất lớn trong việc giúp trẻ phát triển khả năng tập trung. Khi cha mẹ chủ động tham gia vào quá trình học tập và vui chơi của trẻ, sẽ tạo ra một môi trường học tập tích cực và hỗ trợ sự phát triển của trẻ.

Việc tham gia vào các hoạt động học tập cùng trẻ sẽ giúp cha mẹ nắm bắt được khả năng tập trung của trẻ và điều chỉnh kịp thời. Khi cha mẹ làm cùng trẻ, trẻ sẽ cảm thấy được sự động viên và sự quan tâm, điều này giúp trẻ tăng cường sự tập trung vào nhiệm vụ. Ví dụ, khi trẻ đang làm bài tập, cha mẹ có thể cùng ngồi làm với trẻ hoặc giúp trẻ chia nhỏ các bước thực hiện công việc.

>> Đọc thêm: Ý nghĩa của việc làm cha mẹ tích cực

Hoạt động rèn tập trung tốt nhất là những hoạt động phù hợp với thời gian chú ý và sở thích của trẻ. Nhiều trò chơi trí tuệ và trò chơi rèn luyện trí nhớ đơn giản đều có thể điều chỉnh khó hay dễ hơn theo độ tuổi.

Trẻ 3 đến 5 tuổi

Giữ hoạt động ngắn, vui và thực hành. Hãy thử vũ điệu đóng băng, trò “Tôi thấy” đơn giản, ném túi đậu vào đích, và các trò phân loại hay ghép hình. Những trò này rèn khả năng lắng nghe, quan sát và tự kiểm soát trong vài phút mỗi lần.

Trẻ 6 đến 8 tuổi

Trẻ đã theo được luật đơn giản và các thử thách ngắn. Hãy thử “Làm theo hiệu lệnh”, ghép hình và mê cung, trò ghép cặp trí nhớ, cùng vài phút hít thở hoặc chánh niệm nhẹ nhàng. Hướng tới khoảng 10 đến 20 phút kèm một quãng nghỉ ngắn.

Trẻ 9 đến 12 tuổi

Trẻ lớn hơn thích mục tiêu và chiến thuật. Hãy thử các trò bài như ghép cặp trí nhớ hoặc Uno, nhiệm vụ tính giờ (“xem con làm được bao nhiêu bài trong năm phút”), các trò ghép hình dài hơn, và yoga hay chuỗi động tác đòi hỏi lập kế hoạch và nhận thức cơ thể.

Tập trung khi học bài là sự kết hợp của nhiều thói quen ở trên. Vài bước thực tế giúp ích cho hầu hết trẻ:

• Bố trí một góc học yên tĩnh, gọn gàng, tránh xa màn hình và đồ chơi
• Học một môn hoặc một nhiệm vụ tại một thời điểm, không làm nhiều việc cùng lúc
• Chia bài tập thành các khối ngắn khoảng 10 đến 15 phút, có quãng nghỉ nhỏ xen giữa
• Thống nhất một thói quen và giờ bắt đầu cố định để việc học thành nếp
• Ngồi cạnh trẻ nhỏ để động viên, thay vì làm hộ bài cho con

Với một bé 7 tuổi khó tập trung ở trường, cách tiếp cận tương tự cũng áp dụng ở nhà: nhiệm vụ ngắn, không gian yên tĩnh, thói quen rõ ràng và nhiều vận động xen giữa các khối học. Sự đều đặn quan trọng hơn những buổi học dài.

Rèn luyện khả năng tập trung cho trẻ là yếu tố then chốt giúp trẻ phát triển toàn diện về tư duy và kỹ năng xã hội. Việc tạo ra một môi trường học tập lý tưởng, duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh và sự đồng hành của cha mẹ sẽ giúp nâng cao khả năng tập trung của trẻ một cách hiệu quả. 

Ngay trong các lớp học tại trường, chúng tôi thường thấy sự tập trung phát triển tự nhiên hơn khi nhiệm vụ ngắn, mang tính thực hành và phù hợp với giai đoạn của mỗi trẻ, cùng những quãng nghỉ nhẹ nhàng để vận động giữa các hoạt động.

Nếu bạn đang tìm kiếm môi trường học tập lý tưởng để trẻ phát triển kỹ năng tập trung, Trường Quốc tế Song ngữ La Petite Ecole Hồ Chí Minh chính là lựa chọn tuyệt vời. Tại đây,  trẻ được rèn luyện khả năng tập trung thông qua các hoạt động học tập thú vị, các trò chơi phát triển tư duy và môi trường học tập tích cực. Với phương pháp giáo dục tiên tiến, trẻ không chỉ học cách duy trì sự tập trung mà còn phát triển tư duy và kỹ năng sống một cách toàn diện.

Hãy liên hệ ngay với La Petite Ecole Hồ Chí Minh để tìm hiểu thêm về chương trình học và các hoạt động ngoại khóa khác:

• Điện thoại: 028 3519 1521
• Email: contact@lpehochiminh.com
• Địa chỉ: 172 – 180 Nguyễn Văn Hưởng, Phường An Khánh, Thành phố Hồ Chí Minh

1. Làm sao giúp con 7 tuổi tập trung học ở trường?

Hãy hỗ trợ sự tập trung ở nhà bằng thói quen ngắn, đều đặn và một không gian yên tĩnh. Chia bài tập thành các khối 10 đến 15 phút có quãng nghỉ nhỏ, học một việc tại một thời điểm, và cho trẻ vận động mỗi ngày để giải phóng năng lượng. Thời gian chú ý của trẻ 7 tuổi thường khoảng 10 đến 15 phút, nên hãy giữ nhiệm vụ ngắn và khen ngợi nỗ lực. Nếu vấn đề tập trung kéo dài ở trường, hãy trao đổi với giáo viên.

2. Làm sao cải thiện khả năng tập trung của trẻ tại nhà?

Hãy tạo một góc yên tĩnh, gọn gàng, tránh xa màn hình, và khuyến khích trẻ làm một việc tại một thời điểm. Chọn hoạt động phù hợp với thời gian chú ý của trẻ, dùng quãng nghỉ ngắn và giữ một thói quen sinh hoạt đều đặn. Các trò như ghép hình, ghép cặp trí nhớ và “Làm theo hiệu lệnh” giúp rèn tập trung một cách vui vẻ. Ngủ đủ, ăn cân bằng và vận động mỗi ngày cũng tạo khác biệt rõ rệt.

3. Có những bài tập rèn tập trung nào tốt cho trẻ?

Các bài tập hiệu quả gồm trò ghép cặp trí nhớ, ghép hình và mê cung, “Làm theo hiệu lệnh”, bắt chước động tác, xâu chuỗi hạt, và vài phút chánh niệm hay hít thở. Trẻ lớn hợp với các thử thách tính giờ, còn trẻ nhỏ hợp với trò vận động như vũ điệu đóng băng để luyện tự kiểm soát. Điều quan trọng là giữ hoạt động ngắn, vui, hơi thử thách, rồi tăng dần thời gian khi trẻ tập trung tốt hơn.

4. Làm sao để con tập trung học bài?

Hãy bố trí một góc học yên tĩnh, thống nhất thói quen và giờ bắt đầu, và học một môn tại một thời điểm. Chia việc học thành các khối ngắn 10 đến 15 phút có quãng nghỉ xen giữa, và để điện thoại, đồ chơi ra khỏi tầm mắt. Ngồi cạnh trẻ nhỏ để động viên. Những buổi học ngắn, đều đặn thường hiệu quả hơn các buổi dài và mệt mỏi.

5. Thời gian tập trung bình thường của trẻ theo độ tuổi là bao lâu?

Thời gian tập trung tăng dần theo tuổi. Trẻ 2 đến 4 tuổi thường tập trung khoảng 5 đến 10 phút, trẻ 5 đến 7 tuổi khoảng 10 đến 15 phút, và trẻ 8 đến 12 tuổi khoảng 20 đến 30 phút. Đây là khoảng chung, và trẻ thường tập trung lâu hơn với những hoạt động mà mình thực sự thấy hứng thú.

6. Nguyên nhân nào khiến trẻ kém tập trung?

Nguyên nhân thường gặp gồm mệt hoặc thiếu ngủ, đói, quá tải giác quan từ màn hình và tiếng ồn, căng thẳng hoặc cảm xúc mạnh, và thiếu thói quen sinh hoạt. Một nhiệm vụ quá dài hoặc quá khó so với giai đoạn của trẻ cũng khiến việc tập trung khó khăn. Thường thì điều chỉnh một trong số này, ngủ nhiều hơn, bớt yếu tố gây phân tâm, hoặc nhiệm vụ ngắn hơn, sẽ cải thiện rõ khả năng tập trung.

7. Tập trung và chú ý khác nhau như thế nào?

Chú ý là khả năng rộng để nhận biết thông tin xung quanh, như âm thanh hay chuyển động trong phòng. Tập trung thì chủ động và chọn lọc hơn: hướng sự chú ý đó vào một nhiệm vụ trong khi bỏ qua những yếu tố gây phân tâm, như đọc sách dù có tiếng ồn nền. Trẻ phát triển sự chú ý trước, rồi dần xây dựng khả năng tập trung để gắn bó lâu hơn với một việc.